Mijn plek in de natuur

Heidepol

Het is herfst

26 september 2018

21 september, het begin van de astronomische herfst. Netjes op school geleerd. De seizoenen beginnen op de 21 ste  van maart, juni, september en december. Bijna dan. Dit jaar begon de herfst op 23 september. Wat er zo bijzonder is aan deze dag? Op deze dag duurt de nacht even lang als de dag. Het is 12 uur licht en 12 uur donker. Deze dag wordt ook wel equinox genoemd, letterlijk: “gelijke nacht”. Na zo’n warme zomer, met korte nachten, kunnen we nu heerlijk slapen in het donker. Op 23 september om 03.54 staat de zon loodrecht boven de evenaar en zakt zij vervolgens af richting het zuidelijk halfrond. De dagen worden bij ons dan korter dan de nacht. Check je licht op je fiets, want je hebt het weer nodig. Maar het effect van de zon gaat verder dan in-het-donker-van-huis. Ons humeur krijgt er last van. Bij sommigen wat meer dan bij een ander.

Geen wonder dat de meesten blij zijn met de zonnewende op 21 december. Dat was vroeger ook al zo. Er werden complete bouwwerken gewijd aan deze dagen. Bekendste voorbeeld hiervan is Stonehenge (meer dan 4000 jaar geleden gebouwd). Wat recenter, maar niet minder indrukwekkend is de piramide van Chichén Itzá. Deze piramide in Mexico is meer dan duizend jaar geleden gebouwd door de Maya’s en markeert de equinox. Op deze dag schuift bij het ochtendgloren een schaduw over de ribben van de piramide, waardoor het lijkt alsof een slang over de piramide naar beneden kruipt. Planten en dieren reageren ook op de lengte van de dag. Tenminste als ze van nature voorkomen in gebieden boven of onder de tropen.

Zo zijn er planten die pas bloeien in de herfst, als de dagen korter worden dan twaalf uur. Een mooi voorbeeld hiervan zijn chrysanten. Als je chrysanten nog van vorig jaar in je tuin hebt staan, heb je nu nog geen bloemen. En dat terwijl bolchrysanten in de winkel al wel bloeien. Deze chrysanten zijn door de kwekers in bloei getrokken door de nachten kunstmatig langer te maken. Dit wordt gedaan door er doeken overheen te trekken. Eigenlijk net zoals vroeger bij de kanarie van je oma. 

De lengte van de dag heeft nog een ander effect op dieren. Neem kippen. De meeste kippen stoppen met eieren leggen in de herfst en beginnen weer in het voorjaar. Als je met een lamp de dagen in het kippenhok kunstmatig langer maakt, gaan ze weer leggen. Al het licht wat wij ’s avonds en ’s nachts buiten aan laten, heeft een effect op het bioritme van de natuur, van planten en dieren !! Planten en dieren hebben van nature baat bij de spreiding en timing van de bloei en het groot brengen van hun jongen. Omdat er dan licht is om te groeien of voedsel om te eten. Planten opbosbodems moeten eerder bloeien dan dat het bladerdek volgroeid is en er minder licht op de bodem schijnt. Planten die in het vroege voorjaar bloeien, zoals bosanemonen, zijn vaak korte dag planten. Planten die niet gevoelig zijn voor daglengte, blijven vaak doorbloeien tot de eerste vorst. Behalve als er veel vruchten of zaden aan deze planten hangen.

Dat remt namelijk sterk de groei en bloei. Alle energie van de plant moet zoveel mogelijk naar de nakomelingen. Bij windes zoals akkerwinde (foto) en haagwinde is dit effect goed zien. Als ze flink vol hangen met zaden, kan de bloei nagenoeg stoppen. Wellicht heb je het (sub)tropische nichtje van de winde in je tuin of op het balkon staan; een winde met blauwe of paarse bloemen (ook wel maanbloem genoemd of Mexican Morning Glory). Pluk de verdorde bloemen en zaden van de plant en hij bloeit ook in het najaar volop. Overigens wisten de oude bewoners van Mexico wel raad met de donkere dagen in Chichén Itzá. Ze “gebruikten” de zaden van de blauwe maanbloem. Deze zaden bevatten namelijk een stofje dat vergelijkbaar is met LSD. Zo zagen ze de wereld toch een beetje zonniger.

In de herfst heeft een wandeling in de natuur ook een zelfde effect. Lekker als de zon schijnt, maar ook met een stevige wind of een regenbuitje. Je merkt het goed als je na een wandeling weer binnen stapt. Al je zintuigen zijn weer actief en je lichaam en geest zijn weer vol frisse energie. Stap de komende periode eens wat vaker naar buiten. De frisse energie ligt slechts een deuropening van je vandaan!

Geniet van de herfst.
Groet, René  Pol